{if $user eq ""} {else} {/if}
www.neuronova.pl

Planeta Saturn

Jest to drugi z olbrzymów, Saturn, ma średnicę 9,5 razy większą od ziemskiej. Masą przewyższa Ziemię 95 razy, a objętością - 750 razy. Krąży w odległości 1,4 mld km od Słońca. Podobnie jak Jowisz jest gazową kulą, bardzo szybko obracającą się wokół własnej osi (jeden obrót trwa nieco ponad 10 godzin), ma jednak jeszcze mniejszą gęstość, zawiera bowiem więcej wodoru. Saturn mógłby nawet utrzymywać się na wodzie, gdyż jego średnia gęstość wynosi 0,7 g/cm3. W warstwie otaczających go chmur zachodzą nadzwyczaj burzliwe procesy - zdarzają się tam prawdziwe cyklony. Temperatura w górnej warstwie chmur wynosi -180 o C. Tak samo jak Jowisz, Saturn ma wewnętrzne źródło ciepła i wysyła w przybliżeniu trzy razy więcej energii, niż jej otrzymuje od Słońca.

Na dzień dzisiejszy znamy 30 księżyców tej planety; jeden z nich to Tytan, olbrzymi księżyc, większy od Merkurego. Niezwykłą osobliwością Saturna jest otaczający go rozległy układ pierścieni, dostrzegalny nawet przez niewielką lornetkę polową. Z Ziemi odkryto tylko sześć pierścieni, ale na zdjęciach przekazanych przez sondy serii Voyager widać, że jest ich tysiące. Tworzą one wokół Saturna w płaszczyźnie jego równika jak gdyby ogromny dysk, którego średnica wynosi około 300 000 km, ale grubość nie przekracza jednego kilometra. W zależności od położenia Saturna względem Ziemi i Słońca dostrzegamy te pierścienie to w mniejszym, to w większym nachyleniu. Gdy ustawią się one do nas krawędzią, stają się tak cienkie, że ich nie widać. Składają się z okruchów zmieszanego z pyłem lodu i krążą wokół planety jak miniaturowe księżyce. Niektórzy sądzą iż są to resztki tworzącego się Saturna, inni - że szczątki księżyców, które krążyły kiedyś zbyt blisko planety i uległy rozerwaniu. Pierścienie Saturna mają oznaczenia literowe: A,B,C itd.

Najbardziej na zewnątrz znajduje się pierścień A, pierścień C - wewnętrzny - jest niemal przezroczysty. Nachylone są one pod kątem 27 o do płaszczyzny orbity planety. Cienki pierścień, oznaczony literą E, został odkryty w 1966 roku, pierścień F zaobserwowano w 1979, natomiast G - w roku 1980. Ciekawą cech tej planety jest występowanie istotnych różnic w rozmiarach struktur powierzchniowych widocznych po obydwu stronach równika planety. Najbardziej wysunięta na południe część planety jest zdominowana przez pas pyłowy składający się z dwóch części: południowego obszaru biegunowego i szerokiego południowego pasa umiarkowanego. W słabych warunkach atmosferycznych cały ten obszar wygląda jak ciemna plama. Przy dobrej pogodzie widać, że obie struktury rozdziela wąska i jasna południowa strefa umiarkowana, leżąca w pobliżu bieguna. Aby dopełnić obrazu południowej części planety, należy jeszcze wspomnieć o jasnej południowej strefie tropikalnej.

Przesuwając się w kierunku północnym, wyróżniamy obszar równikowy z południowym pasem równikowym, podzielonym bardzo wąską strefą na części północną i południową. Dalej występuje szeroka strefa równikowa, bardzo wąski pas równikowy i północna strefa równikowa. W zależności od aktualnego położenia pierścieni, zazwyczaj jeden z tych obszarów jest przez nie zasłonięty. Podczas obserwacji można więc dojrzeć ciemny cień rzucany przez pierścienie na powierzchnię planety. Ciemny północny pas równikowy również wyraźnie dzieli się na część południową i północną. W miarę przesuwania się na północ stwierdzamy, że obszary jasnych stref są większe i bardziej wyraziste niż na południu, a pasy - węższe. Jasna północna strefa tropikalna i północna strefa umiarkowana są rozdzielone wąskim północnym pasem umiarkowanym. Brązowawy północno-północny pas umiarkowany, wielka biaława północno-północna strefa umiarkowana i północny obszar biegunowy, trochę węższy niż południowy, zamykają listę tworów widocznych na powierzchni Saturna.

Z tego wszystkiego wynika bardzo skomplikowany obraz tarczy wielkiej planety z mnóstwem szczegółów. W istocie, tarcza Saturna jest bardzo urozmaicona, jednak tak naprawdę niewiele z wymienionych tworów można odróżnić podczas amatorskich obserwacji. Dostrzeżemy raczej obraz planety zdominowany przez pierścienie, z kilkoma pasami oraz niewielu innymi subtelnymi szczegółami na tarczy. Mimas, Enkelados, Tethys, Dione, Rea, Tytan, Hyperion, Japetos i Fojbe (Phoebe) - to nazwy dziewięciu dużych księżyców Saturna. Obserwacje księżyców Saturna to coś zupełnie innego niż obserwowanie księżyców Jowisza, widocznych już w niewielkim teleskopie, często w charakterystyczny sposób ustawionych w linii prostej. Księżyce Saturna ustawiają się w jednej linii tylko wtedy, gdy jego pierścienie skierowane są ku nam krawędzią. W innych sytuacjach widoczne są raczej w postaci gromady otaczającej planetę. Do obserwacji Tytana nie jest potrzebny szczególnie wyszukany sprzęt. By dostrzec Reę, potrzeba już teleskopu o średnicy co najmniej 7,5 cm; w sprzyjających warunkach wystarczy on również do wyśledzenia Japetosa. Jeszcze większy teleskop umożliwi obserwacje trzech innych księżyców: Enkeladosa, Tethys i Dione; instrument o średnicy co najmniej 20 cm jest potrzebny do odszukania Hyperiona i Fojbe. Mimasa, satelity, który, z wymienionych księżyców krąży najbliżej planety, właściwie nie sposób wyśledzić. Obserwacje księżyców znacznie ułatwia znajomość ich pozycji, które są podawane w niektórych magazynach astronomicznych.




 
copyright NeuroNova 2013